تبلیغات 
تبلیغات
در مطلب قبل، عناوین درسی حوزه مشکات را در سال تحصیلی جاری بیان کردیم. عناوین درسی سالهای گذشته را هم میتوانید در گزارش عملکرد مدرسه که لینک آن در سمت را ست صفحه است، ببینید.
برنامه درسی مشکات علاوه بر دانشگاهی بودن، به وضوح مشکل دیگری نیز دارد: متعدد و پراکنده بودن آیتمهای درسی. آیتمهای درسی متنوع موجب میشود که ذهن طلبه پراکنده شود و در نتیجه درسهای یک هفته برای او سنگین جلوه کند. به علاوه، در هر یک از دروس -که ساعت کمی به آن اختصاص داده شده است- سعی میشود حجم زیادی از مباحث ارائه شود تا سرفصلهای زیاد و چشمپرکنی در یک سال خوانده شود؛ سرفصلهایی که قابل رقابت با برنامه حوزه قم و بلکه بیش از آن باشد. البته بعضا اصراری هم بر تمام شدن مبحث در مواردی که فرصت برای اتمام آن نباشد وجود ندارد و درس نیمهکاره رها میشود. بدین ترتیب روشن است که نتیجه این خواهد شد که سیر دروس سریع و شتابزده خواهد بود و طلبه به صورت سطحی تنها آنها را «میبیند»؛ و بعضا به عنوان اطلاعات عمومی به آنها نگاه میکند. مطلبی که تجربه دو ساله مدرسه به خوبی آن را تایید میکند.
البته سطحی بودن یا عمیق بودن برنامه درسی را باید از هوش و استعداد طلبهها تفکیک کرد. به طور کلی اغلب طلاب مدرسه مشکات، دانشجویان با استعدادِ بهترین دانشگاههای کشور از قبیل دانشگاه شریف، تهران، امیرکبیر، علم و صنعت و ... بودهاند که به عشق آقا و علاقه به حوزه و با این تصور که آقای قاسمیان حوزهای مورد تایید حضرت آقا تاسیس کرده است، وارد مشکات شدهاند. با این وصف، دست کم حدود 10 نفر از طلبههای هر دوره، دارای استعداد و توان بالایی خواهند بود. این افراد نه تنها در مشکات، که در هر جای دیگری هم باشند موفق خواهند بود. بنابراین ارزیابی برنامه مدرسه را نباید بر اساس تواناییهای آنان قرار داد و اظهار کرد که چون این 10 نفر نتیجه قابل قبولی ارائه میدهند، برنامه درسی هم روال خوبی طی میکند.
باید توجه داشت که مدرسه علمیه مشکات مدعی است که طرح تحول در نظام حوزوی را اجرا کرده است؛ طرح تحول باید قابل پیادهسازی بر روی طلبههای با استعداد متوسط دیپلم هم باشد؛ نه اینکه صرفا برای تعدادی نخبه مناسب باشد.
برنامه دروس در حوزه به صورت «روزانه» است. به این معنا که هر درس در همه روزها خوانده میشود و طلبه هر روز در درس استاد مشخصی شرکت میکند. به عنوان مثال یک طلبه هر روز از ساعت 8 تا 9 صرف دارد، 9 تا 10 منطق، 10 تا 11 هدایه و ... . این سبک که سابقهای بسیار طولانی در حوزه دارد، مزایای زیادی دارد و به نظر میرسد که نباید تحول شامل حالش شود! از جمله این فواید میتوان به این موارد اشاره کرد: درگیری مستمر با درس و جا گرفتن و رسوب کردن آن در ذهن طلبه، مباحثه روزانه دروس، تماس بیشتر با استاد و فرصت بیشتر برای پرسیدن سوالات، ماندگارتر شدن درس در ذهن برای استفاده در سالهای بعد و ...
اما در
مدرسه مشکات برنامه دروس شبیه برنامه دانشگاه است و هر درس در 2 یا 3 ساعت متوالی
در یک روز ارائه میشود. به عنوان نمونه برنامه درسی پایه اول مدرسه مشکات در سال
جاری عبارتست از:
همچنین
برنامه درسی پایه سوم در سال جاری:
البته این سبک برنامه به این دلیل است که غالب اساتید از قم میآیند و برایشان مقدور نیست که هر روز بیایند و برگردند. اما مگر در تهران اساتید خوب وجود ندارند؟ سایر مدارس تهران چگونه عمل میکنند؟ با توجه به این تجربه دو ساله به نظر میرسد که به جای اساتید «عالی» که فقط یک روز یا بخشی از یک روز در هفته به مدرسه بیایند، بهتر است اساتید «خوب» بیایند، اما هر روز در مدرسه حضور داشته باشند. اینکه یک طلبه درس فقه را در پنج ساعت و در پنج روز هفته بخواند با اینکه آن را سه ساعت متوالی و فقط در یک روز از هفته بخواند، تفاوتش از آسمان تا زمین است! این یکی از سنتهای علمی خوب حوزه است و به نظر میرسد که در تحول حوزه لازم است حفظ شود.
در برنامه درسی حوزه علمیه قم، اهمیت قابل توجهی به ادبیات عرب میشود؛ به طوری که بیشتر دروس 3 پایه اول، مربوط به ادبیات عرب است. دلیل این مطلب کاملا روشن است: منابع دینی ما همگی «متون»ی هستند که از معصومین به دست ما رسیدهاند. فقیه اگر بر زبان عربی تسلط نداشته باشد، نمیتواند ظرایف و لطایف کلام خدا و معصومین را دریابد.
طرح مشکات نوآوری خوبی در زبان عربی داشته است و آن اینکه از ابتدا طلبه را با متن کاربردی (فقهی، اصولی و ...) عربی آشنا میکند. اما مشکل اینجاست که عربیای که در مشکات آموزش داده میشود، در حد یک عربزبان معمولی است که اجمالا میداند معنای یک عبارت چیست؛ اما از نکات ادبی نهفته در آن بیبهره است. این تفاوت را میتوان به تفاوت فهم یک فارسی زبان عامی و یک ادیب از متن ادبی فاخری چون شاهنامه فردوسی شبیه دانست.
مثلا ما (دوره اول) در همان سال اول دو پروژه برای ترجمه قسمتهایی از روایات اخلاقی کتاب وسائل الشیعه داشتیم. به این صورت که به هر طلبه قسمتی از روایات داده میشد و او میبایست معنی لغات ناآشنا را از لغتنامه پیدا میکرد، هر روایت را در یک فایل صوتی میخواند و ترجمه میکرد. پس از پایان مدت پروژه فایلها تحویل داده میشد و کل فایلها در اختیار همه قرار میگرفت. در مدت یک هفته همه این روایات توسط طلاب خوانده و توضیحات گوش داده میشد و هر روز از بخشی از آنها امتحان گرفته میشد.
این جنبه از پروژه که طلبه در ابتدای دوران طلبگیاش با روایات اخلاقی آشنا شود خوب است. اما آیا یک طلبه باید روایات را از زبان طلبه «پایه یک» دیگر که با احتمال بیش از 90 درصد تا سال گذشته در محیط دانشگاه بوده است و تازه طعم طلبگی را میچشد بشنود و احتمالا بعد از آن عمل کند؟! ترجمهای که ضمانتی در درست بودن آن وجود ندارد! و هیچ کس صحت آنها را بررسی نکرده است؟
در سال تحصیلی گذشته به همراه اساتید و طلاب دوره اول مشکات در نماز جماعتی خدمت حضرت آقا رسیدیم. بعد از نماز آقای قاسمیان جلو رفتند و پس از ارائه گزارشهای مکتوب، در دو- سه دقیقه اساتید مدرسه را خدمت آقا معرفی کردند و گفتند که هر کدام چه درسی میدهند. بعد از تمام شدن معرفی، آقا پرسیدند عربی بچهها با کدامیک از اساتید است؟ آقای قاسمیان، استاد لاجوردی را نشان دادند. حضرت آقا فرمودند: «طلبهها از الان پایههایشان را قوی بکنند تا بعدا بتوانند بر روی این پایهها کار علمی جدی کنند.» بعد از برگشت از بیت، فضایی که من در بین طلبههای نزدیک به آقای قاسمیان دیدم، این بود که احتمالا زیرآب ما را پیش آقا زدهاند که آقا تصور کردهاند پایه ما قوی نیست. از خود آقای قاسمیان هم هیچگاه نشنیدم که درباره این توصیه آقا حرفی بزنند یا تغییری در برنامه درسی مدرسه بدهند. در سال تحصیلی جدید هم عربی پیشبینی شده برای طلبههای دوره دو که امسال در پایه اول هستند، 2 ساعت پنجاه دقیقهای از 2 تا 4 عصر روز شنبه است. همچنین عربی طلبههای دوره یک (پایه 3)، سه ساعت از 9 تا 12 همان روز است؛ که توسط استاد لاجوردی ارائه میشود.
البته درسی که استاد لاجوردی میدهند بسیار غنی و قابل استفاده است؛ اما آیا واقعا دو- سه ساعت عربی در هفته آن هم در یک نصف روز برای طلبه کافی است؟ از طرف دیگر استاد لاجوردی بنا به قدرت و تسلطی که بر ادبیات عرب دارند، برای خودشان در آموزش عربی روش دارند و از روی کتاب مشخصی پیش نمیروند. به همین دلیل طلبه نمیداند که درس این جلسه چه خواهد بود و چه مقدار طول و تفصیل خواهد داشت تا بتواند پیشمطالعهای داشته باشد یا حداقل آمادگی ذهنیای پیش از کلاس کسب نماید.
من عمیقا متأسفم كه برخی میان مرداب «سكوت و جمود» با گرداب «هرزهگوئی و كفرگوئی»، طریق سومی نمیشناسند و گمان میكنند كه برای پرهیز از هر یك از این دو، باید به دام دیگری افتاد. حال آنكه انقلاب اسلامی آمد تا هم «فرهنگ خفقان و سرجنبانیدن و جمود» و هم «فرهنگ آزادی بیمهار و خودخواهانه غربی» را نقد و اصلاح كند و فضائی بسازد كه در آن «آزادی بیان» مقید به «منطق و اخلاق و حقوق معنوی و مادی دیگران» و نه به هیچ چیز دیگری ، تبدیل به فرهنگ اجتماعی و حكومتی گردد و حریت و تعادل و عقلانیت و انصاف، سكه رائج شود تا همه اندیشهها در همه حوزهها فعال و برانگیخته گردند و «زاد و ولد فرهنگی» كه به تعبیر روایات پیامبر اكرم (ص) و اهلبیت ایشان (علیهم السلام)، محصول «تضارب آراء و عقول» است، عادت ثانوی نخبگان و اندیشهوران گردد.
رهبر عزیز انقلاب در پاسخ به نامه جمعی از دانشآموختگان و پژوهشگران حوزه علمیه، منبع
حوزه علمیه مشکات با طرحی در راستای تحول در حوزه علمیه از مهرماه سال 88 فعالیت خود را آغاز کرد. هدف طرح مشکات از آغاز، تحول در سطح کلان در حوزه علمیه و در تعریف طلبه بوده است؛ به این معنا که سریعتر خواندن دروس فعلی یا تحول در همین کتب فقهی موجود را کافی ندانسته، بلکه مدعی بوده است که توانسته کل نیازهای یک طلبه را بازشناسی کرده و دوره سطح حوزه (از آغاز تا ابتدای درس خارج) را دوباره به نحوی تحول یافته تعریف نماید. در نتیجه در این طرح مساله دیگر از این جنس نیست که چرا این درس را از جایگاه مرسومش برداریم؟ بلکه سوال این است که چرا این درس را بگذاریم؟(1و2) پر واضح است که این هدف، بسیار ارزشمند و والا و ضمنا به همان اندازه، بلکه بیش از آن خطیر است و از لازمههای دستیابی به این هدف، ارزیابی مستمر نحوه اجرای آن است.اکنون با ورود طلاب دوره دوم، طلبههای مدرسه بیش از دو برابر شده و به حدود 100 نفر رسیده است. همچنین با اجرای طرح ثقلین دامنه مخاطبین مدرسه توسعه قابل توجهی پیدا کرده است. به نظر میرسد بعد از آن دو سال پر فراز و نشیب و در آستانه این توسعه وقت آن رسیده و لازم است که رویکردها و عملکرد این مدرسه در بوته نقد و ارزیابی قرار گیرد.
در این کرسی آزاد فکری تلاش خواهد شد حوزه علمیه مشکات از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گیرد. اینجانب به عنوان فردی که بیش از دو سال با این مجموعه ارتباطی نزدیک داشته و از اجمال و تفصیل برنامهها و رویکردهای آن اطلاع دارد، این بحث را آغاز میکنم؛ همچنین از کارشناسان، اساتید و دوستانی هم که به نحوی با مجموعه مشکات ارتباط دارند دعوت میشود با دریافت نام کاربری نقطه نظرات خود را در این «تضارب آراء و عقول» منعکس نمایند.
جهت دریافت نام کاربری برای شرکت در این کرسی آزاد فکری میتوانید با ایمیل qole.sadid@gmail.com مکاتبه نمایید.